W nocy z 12 na 13 grudnia 1981 r. został wprowadzony w PRL stan wojenny. Położyło to kres legalnej działalności NSZZ "Solidarność" - największego po 1945 r. w krajach radzieckiej strefy wpływów w Europie, niezależnego od komunistycznej władzy związku zawodowego, a zarazem ruchu społecznego dążącego do suwerenności i demokracji w Polsce. Wielu członków "Solidarności" nie podporządkowało się wydanym w stanie wojennym przez władze zakazom i kontynuowało działalność związkową, wydawało i kolportowało prasę podziemną, brało udział w masowych demonstracjach. Byli tacy, którzy przypłacili swą postawę życiem, innych pozbawiono wolności, pracy lub możliwości kształcenia. Wprowadzając swe decyzje w czyn, autorzy stanu wojennego nie tylko naruszyli podstawowe prawa człowieka, lecz także złamali ustanowione przez twórców systemu normy prawa konstytucyjnego.
Cele
Po zajęciach uczniowie powinni umieć:
- wskazać oficjalne i nieoficjalne motywy wprowadzenia w Polsce stanu wojennego;
- ocenić decyzję o wprowadzeniu stanu wojennego ze względu na jej zgodność z konstytucją;
- ocenić ustawodawstwo stanu wojennego z punktu widzenia praw i wolności obywatelskich;
- omówić represje karne wymierzone przeciwko działaczom opozycji.
Środki dydaktyczne
1. Fragmenty przemówienia radiowego i telewizyjnego gen. Wojciecha Jaruzelskiego wygłoszonego 13 grudnia 1981 r. oraz fragmenty protokołu z posiedzenia Biura Politycznego KC PZPR dnia 5 grudnia 1981 r.
2. Fragmenty Konstytucji PRL
3. Instrukcja dla nauczyciela
4. Dekret z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym
5. Dekret z dnia 12 grudnia o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego (wybrane artykuły)
6. Dekret z dnia 12 grudnia 1981 r. o statnie wojennym
Przebieg zajęć
1. Wyjaśnij, iż zajęcia będą dotyczyć konstytucyjnych aspektów stanu wojennego w Polsce. Rozdaj uczniom materiał pomocniczy nr 1, zawierający fragmenty przemówień generała Wojciecha Jaruzelskiego, wygłoszone 13 grudnia 1981 r., część pierwsza (A) - pochod
zi z przemówienia radiowego i telewizyjnego, a druga (B) - z przemówienia wygłoszonego na posiedzeniu Biura Politycznego KC PZPR. Możesz zaproponować pracę w parach - jedna osoba czyta część A, druga - B, a następnie konfrontują oba teksty ze sobą. Omówcie rozbieżności pomiędzy nimi, wskazując oficjalne i nieoficjalne motywy wprowadzenia stanu wojennego. (Zwróć uwagę, co mówi on o Solidarności, PZPR, socjalizmie, suwerenności, Kościele, jakie korzyści ma przynieść wprowadzenie stanu wojennego, przed czym uchronić itd.)2. Zaproponuj uczniom, by przeprowadzili analizę zgodności aktów prawnych stanu wojennego z Konstytucją PRL. Może tego dokonać "Trybunał Konstytucyjny" (podziel klasę na siedmioosobowe zespoły sędziowskie). Wyjaśnij, że w tym czasie instytucja taka nie działa. Ocenę legalności wprowadzenia stanu wojennego sędziowie dokonać mogą na podstawie materiału pomocniczego nr 2, zawierającego przepis konstytucji, regulujący tryb wydawania przez Radę Państwa dekretów z mocą ustawy (art. 31 Konstytucji PRL) oraz określający tryb podejmowania decyzji o wprowadzeniu stanu wojennego (art. 33 ust. 2). Jeśli dysponujesz jakimiś materiałami źródłowymi zawierającymi opis wprowadzenia stanu wojennego, powinieneś je także udostępnić Trybunałowi Konstytucyjnemu. Kierowanie pracą uczniów ułatwi ci instrukcja zamieszczona w materiale pomocniczym nr 3. Jeżeli uznasz to za stosowne, możesz ją także udostępnić sędziom Trybunału.
Poproś składy sędziowskie, by sporządziły listę wad prawnych, jakie miało ogłoszenie stanu wojennego.
3. Zaproponuj analizę i ocenę ustawodawstwa stanu wojennego. Podziel uczniów na pięć zespołów. Poproś, by uczniowie wyobrazili, że tworzą one razem komitet społeczny, który podjął się opracowania raportu dla Europejskiej Komisji Praw Człowieka w sprawie ograniczenia podstawowych wolności obywatelskich oraz represji politycznych w Polsce po wprowadzeniu stanu wojennego. Każdy z zespołów ma rozpatrzyć jeden z wymienionych poniżej problemów i napisać w tej sprawie raport, zawierający nie tylko najważniejsze informacje na temat odpowiednich ustaw, ale także ich ocenę. Wspólny raport może powstać na dwa sposoby: bądź przedstawiciele grup redagują wspólny tekst, składający się z pięciu części, bądź też - po pierwszym etapie pracy - należy utworzyć nowe pięcioosobowe grupy robocze, w skład których wejdzie po jednym uczniu z każdego zespołu problemowego. W raporcie należy uwzględnić następujące zagadnienia:
A. Jakie prawa i wolności obywatelskie zostały zawieszone (ograniczone) na mocy dekretu o stanie wojennym (materiał pomocniczy nr 4A). Jakie ograniczenia prawne obowiązywały?
B. Jakie kary groziły obywatelom za udział w zawieszonej organizacji związkowej, kierowanie jej działalnością, udział lub kierowanie strajkiem, rozpowszechnianie informacji o sytuacji politycznej, wykorzystywanie do swej działalności środków masowego przekazu? (materiał pomocniczy nr 4B)
C. W jaki sposób dekret z 12 XII 1981 r. o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego zaostrzał dodatkowo przepisy dekretu o stanie wojennym? Co to jest "postępowanie doraźne" i jakie są skutki jego stosowania? (materiał pomocniczy nr 5A)
D. Za co grozić mogła w czasie stanu wojennego kara śmierci? Jaki sąd mógł ją orzec? (materiał pomocniczy nr 5B)
E. Co oznacza termin "internowanie?" Czym różni się od skazania na karę pozbawienia wolności? Kto i za co mógł zostać internowany? Kto podejmował takie decyzje? (materiał pomocniczy nr 6)
4. Jeżeli chcesz rozbudować zajęcia i dysponujesz odpowiednimi materiałami źródłowymi, możesz zaproponować uczniom przeprowadzenie analizy wybranych fragmentów procesu sądowego członków Międzyzakładowego Robotniczego Komitetu "Solidarności", toczącego się od 21 marca do 19 maja 1983 r. Planowane zadanie musi być zapowiedziane z odpowiednim wyprzedzeniem. Zapoznaj uczniów z fragmentami aktu oskarżenia wobec wybranych oskarżonych (ewentualnie - jednego oskarżonego).
Polecenie dla uczniów: Ustal treść najważniejszego skierowanego przeciwko nim zarzutu. (Wskazówką może być wysokość kary grożącej oskarżonemu za zarzucane mu przestępstwo). Poddaj analizie uzasadnienie oskarżenia (na jakie dowody popełnienia przestępstwa powołuje się prokurator). Poddaj analizie wystąpienia obrony. Jakie elementy oskarżenia kwestionuje adwokat? Na jakie prawa i wartości obywatelskie powołuje się obrona? Jakie wnioski procesowe wynikają z wystąpienia obrony? Jakiego wyroku domagają się strony? Analizuj kluczowe wystąpienie oskarżonego (oskarżonych): w jaki sposób odnosi się on do postawionych zarzutów. Zapoznaj się z treścią wyroku i jego uzasadnieniem.
Uwaga: Ten fragment lekcji można także zamienić w symulację procesu sądowego, przy czym rolę prokuratora powinien w takiej sytuacji odrywać nauczyciel.
Pojęcia i terminy
*stan wojenny *postępowanie doraźne *internowanie *dekret *Biuro Polityczne KC PZPR *Rada Państwa
MATERIAŁ POMOCNICZY NR 1
A. Fragmenty przemówienia radiowego i telewizyjnego gen. Wojciecha Jaruzelskiego wygłoszonego 13 grudnia 1981 r.
Obywatelki i obywatele Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej!
Zwracam się dziś do Was jako żołnierz i jako szef rządu polskiego. Zwracam się do Was w sprawach wagi najwyższej.
Ojczyzna nasza znalazła się nad przepaścią. Dorobek wielu pokoleń, wzniesiony z popiołów polski dom ulega ruinie. Struktury państwa przestają działać. Gasnącej gospodarce zadawane są codziennie nowe ciosy. Warunki życia przytłaczają ludzi coraz większym ciężarem.
Przez każdy zakład pracy, przez wiele polskich domów, przebiegają linie bolesnych podziałów. Atmosfera nie kończących się konfliktów, nieporozumień, nienawiści - sieje spustoszenie psychiczne, kaleczy tradycje tolerancji. Strajki, gotowość strajkowa, akcje protestacyjne stały się normą. Wciąga się do nich nawet szkolną młodzież. Wczoraj wieczorem wiele budynków publicznych było okupowanych. Padają wezwania do fizycznej rozprawy z "czerwonymi", z ludźmi o odmiennych poglądach. Mnożą się wypadki terroru, pogróżek i samosądów moralnych, a także bezpośredniej przemocy. [...]
Trzeba zapobiec, zagrodzić drogę konfrontacji, którą zapowiedzieli otwarcie przywódcy "Solidarności". Musimy to oznajmić właśnie dziś, kiedy znana jest bliska data masowych politycznych demonstracji, w tym również w centrum Warszawy, zwołanych w związku z rocznicą wydarzeń grudniowych. Tamta tragedia powtórzyć się nie może. Nie wolno, nie mamy prawa dopuścić, aby zapowiedziane demonstracje stały się iskrą, od której zapłonąć może cały kraj. Instynkt samozachowawczy narodu musi dojść do głosu. Awanturnikom trzeba skrępować ręce, zanim wtrącą ojczyznę w otchłań bratobójczej walki. [...]
Odwołanie się do pomocy wojska może mieć i ma tylko charakter przejściowy, nadzwyczajny. Wojsko nie zastąpi normalnych mechanizmów socjalistycznej demokracji. Demokrację można jednak wdrażać i rozwijać tylko w państwie silnym i praworządnym. Anarchia jest
zaprzeczeniem, jest wrogiem demokracji.Jesteśmy tylko kroplą w strumieniu polskich dziejów. Składają się one nie tylko z chlubnych kart. Są w nich również karty ciemne: liberum veto, prywata, swary. W rezultacie - upadek i klęska. Ten tragiczny krąg trzeba kiedyś przerwać. Nie stać nas na kolejną powtórkę z historii.
Pragniemy Polski wielkiej - wielkiej swym dorobkiem, kulturą, formami życia społecznego, pozycją w Europie. Jedyną drogą do tego celu jest socjalizm akceptowany przez społeczeństwo, stale wzbogacany doświadczeniem życia. Taką Polskę będziemy budować. Takiej Polski będziemy bronić. [...]
Będziemy oczyszczać wiecznie żywe źródła naszej idei z deformacji i wypaczeń. Chronić uniwersalne wartości socjalizmu, wzbogacając je stale o narodowe pierwiastki i tradycje. Na tej drodze socjalistyczne ideały stawać się będą bliższe większości narodu, bezpartyjnym ludziom pracy, młodemu pokoleniu. A także zdrowemu, zwłaszcza robotniczemu, nurtowi "Solidarności", który własnymi siłami i we własnym in
teresie odsunie od siebie proroków konfrontacji i kontrrewolucji. [...]Polki i Polacy! Bracia i siostry!
Zwracam się do Was wszystkich jako żołnierz, który pamięta dobrze okrucieństwa wojny. Niechaj w tym umęczonym kraju, który zaznał już tyle klęsk, tyle cierpień, nie popłynie ani jedna kropla polskiej krwi. Powstrzymajmy wspólnym wysiłkiem widmo wojny domowej. Nie wznośmy barykad tam, gdzie jest potrzebny most. [...]
B. Wypowiedź generała Wojciecha Jaruzelskiego na posiedzeniu Biura Politycznego KC PZPR - fragmenty protokołu nr 18, 5 grudnia 1981 r.
Tajne
Obecni tow.: Wojciech Jaruzelski, Kazimierz Barcikowski, Tadeusz Czechowicz, Józef Czyrek, Zofia Grzyb, Hieronim Kubiak, Jan Łabędzki, Zbigniew Messner, Mirosław Milewski, Stefan Olszowski, Stanisław Opałko, Tadeusz Porębski, Jerzy Romanik, Albin Siwak; z-cy czł. BP tow.: Jan Główczyk, Włodzimierz Mokrzyszczak, Florian Siwicki; sekretarze KC tow.: Marian Orzechowski, Marian Woźniak.
Nieobecni tow.:
Czesław Kiszczak - minister spraw wewnętrznych
Stanisław Kociołek - I sekretarz Komitetu Warszawskiego PZPR
Michał Janiszewski - szef Urzędu Rady Ministrów
Kazimierz Cypryniak - kierownik Wydziału Organizacyjnego KC
Mieczysław F. Rakowski - wiceprezes Rady Ministrów
Stanisław Ciosek - minister ds. związków za
wodowych
Tow. Wojciech Jaruzelski na posiedzeniu Biura Politycznego 5 XII.
Kryzys wszedł w fazę kulminacyjną. Siły kontrrewolucyjne bez osłonek ujawniły swoje zamiary. Ten fakt należy wykorzystać.
Z goryczą mówiliśmy o sytuacji w partii, że już ostatni moment, aby ratować choćby jej część zdolną do działań, utożsamiającą się ze swoim rodowodem. Musimy umacniać partię na wszystkich szczeblach według kryterium gotowości do walki z przeciwnikiem. W najbliższym czasie trzeba działać tak, aby w stan konfrontacji narzuconej przez przeciwnika wejść w najlepszej pozycji. Ani kroku wstecz. Nie przepuścić żadnej okazji dla potwierdzenia zdecydowania i zdeterminowania partii w obronie pryncypiów socjalistycznego państwa. Określić, w jakich punktach natychmiast można zadziałać ofensywnie, potwierdzić determinację.
Takim punktem jest zdecydowana obrona partii w zakładach. Partia powinna bronić się sama, jako siła polityczna. Niestety, klasa robotnicza jej nie broni. Jak do tego doszło, nie teraz czas oceniać. A więc zdecydowanie zademonstrować gotowość do obrony miejsca i roli partii w socjalistycznym zakładzie pracy.
Zabezpieczyć aktyw, rodziny, obiekty. Wydziały KC Organizacyjny i Administracyjny określą formy i zakres tej ochrony. Ale przede wszystkim nastawiać się na samoobronę. Będziemy musieli podjąć decyzje najwyższej odpowiedzialności. Mam za sobą dość doświadczenia, aby rozpaczliwie walczyć o to, co można ocalić. Liczyłem na instynkt klasowy robotników. Niestety, okazaliśmy się za słabi, nieudolni, nie pracowaliśmy na pełną moc. Popełnialiśmy błędy w decyzjach i ocenach. Dobra wola była i jest.
Jest to potworna, makabryczna kompromitacja dla partii, że po 36 latach sprawowania władzy trzeba jej bronić siłą milicyjną. Ale przed nami nie ma już nic. Trzeba być przygotowanym do podjęcia decyzji, która pozwoli uratować to, co podstawowe.
Aby osiągnąć cel, potrzebne jest wielowarstwowe działanie, a nie oczekiwanie na godzinę "0" i sztaby. Musi być wszechstronne przygotowanie, aby jeśli do konfrontacji dojdzie, kosztowała jak najmniej. Trzeba wewnątrz i na zewnątrz kraju tworzyć przekonanie, że działamy słusznie i w poczuciu najwyższej odpowiedzialności. Robić wszystko, aby stan wojenny nie był pojęciem, którym my operujemy, że robimy wszystko właśnie po to, aby tego stanu konfrontacyjnego nie było. Społeczeństwo musi być przekonane, że nawet radykalne środki są po to, by konfrontacji nie było, by nie było dwóch walczących stron. Mówienie o konfrontacji to skandaliczny błąd polityczny i psychologiczny. Nie my chcemy konfr
ontacji, a nasz przeciwnik.
Źródło: Tajne dokumenty Biura Politycznego, PZPR a "Solidarność" 1980-1981 w opracowaniu Zbigniewa Włodka, Aneks, Londyn 1992
MATERIAŁ POMOCNICZY NR 2
Fragmenty Konstytucji PRL
Art. 31
1. W okresach między sesjami Sejmu Rada Państwa wydaje dekrety z mocą ustawy. Rada Państwa przedstawia dekrety Sejmowi na najbliższej sesji do zatwierdzenia.
2. Dekrety wydane przez Radę Państwa podpisują przewodniczący Rady Państwa i jej sekretarz. Ogłoszenia dekretu w Dzienniku Ustaw zarządza przewodniczący Rady Państwa.
Artykuł 33
1. Postanowienie o stanie wojny może być powzięte jedynie w razie dokonania zbrojnego napadu na Polską Rzeczypospolitą Ludową albo gdy z umów wynika konieczność wspólnej obrony przeciwko agresji. Postanowienie takie uchwala Sejm, a gdy Sejm nie obraduje - Rada Państwa.
2. Rada Państwa może wprowadzić stan wojenny na części lub na całym terytorium Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, jeżeli wymaga tego wzgląd na obronność lub bezpieczeństwo państwa. Z tych samych powodów Rada Państwa może ogłosić częściową lub powszechną mobilizację.
MATERIAŁ POMOCNICZY NR 3
Instrukcja dla nauczyciela
Przy analizie tego problemu należy zwrócić uwagę, iż czym innym był dekret o stanie wojennym z 12 XII 1981 r. (Dz.U. PRL, nr 19, poz. 154), zawierający zbiór norm prawnych mających obowiązywać w czasie stanu wojennego, a czym innym uchwała Rady Państwa z
tego samego dnia (Dz.U., nr 29, poz. 155) w sprawie wprowadzenia stanu wojennego ze względu na bezpieczeństwo państwa (jednorazowa decyzja formalnie uruchamiająca stan wojenny). Poproś uczniów, by ustalili, czy 12 grudnia trwała sesja Sejmu PRL - jakie znaczenie ma ten fakt dla oceny legalności stanu wojennego?Uwzględnijcie problem chronologii wydawania aktów stanu wojennego oraz zawartość Dziennika Ustaw Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej z 14 XII 1981 r.
* Wraz z dekretem o stanie wojennym w tym samym numerze Dziennika Ustaw opublikowane zostały liczne rozporządzenia Rady Ministrów, rozwijające i wykonujące przepisy dekretu. Należy zwrócić uwagę, że te akty wykonawcze mogły być wydane wyłącznie na podstawie legalnego dekretu i powinny być przyjęte przez Radę Ministrów.
* Z relacji ówczesnego premiera generała armii Wojciecha Jaruzelskiego oraz członka Rady Państwa Ryszarda Rei...a wynika, że obrady Rady Państwa poświęcone wydaniu dekretu i uchwały rozpoczęły się w nocy 13 grudnia, podczas gdy zatwierdzane akty prawne noszą datę 12 XII 1981 r., co jest sprzeczne z zasadą: prawo nie działa wstecz.
* Nic nie wskazuje też, aby w tym samym czasie obradowała Rada Ministrów władna wydać stosowne rozporządzenia.
Pytania pomocnicze:
- Czy dekret o stanie wojennym został wydany legalnie?
- Kto naprawdę, a kto formalnie podjął decyzję o stanie wojennym?
MATERIAŁ POMOCNICZY NR 4
Dekret o stanie wojennym
A.
Art. 8.1. Właściwe organy administracji państwowej mogą, jeżeli wymagają tego interesy bezpieczeństwa lub obronności państwa, wprowadzać ograniczenia swobody poruszania się osób, polegające na nakazie lub zakazie przebywania albo opuszczania w określonym czasie oznaczonych miejsc, obiektów i obszarów ("godzina milicyjna").
2. W sprawach, o których mowa w ust. 1, zarządzenia wydają:
1) Minister Spraw Wewnętrznych, jeżeli teren objęty nakazem lub zakazem obejmuje terytorium całego państwa albo obszar kilku województw,
2) wojewoda, jeżeli teren objęty nakazem lub zakazem obejmuje obszar całego województwa albo jednego lub kilku miast lub gmin położonych w granicach tego województwa.
Art. 10.1. Minister Spraw Wewnętrznych, w drodze rozporządzenia, może wprowadzać obowiązek:
1) uprzedniego uzyskania zezwolenia na zmianę miejsca pobytu stałego i pobytu czasowego, polegającą na przeniesieniu się do innej miejscowości,
2) zameldowania się przed upływem 12 godzin od chwili przybycia do określonej miejscowości.
Art. 12. Uprawianie turystyki oraz sportów żeglarskich i wioślarskich na morskich wodach wewnętrznych i terytorialnych jest zakazane.
Art. 13.1. Zwoływanie i odbywanie wszelkiego rodzaju zgromadzeń, a także organizowanie i przeprowadzanie publicznych imprez artystycznych, rozrywkowych i sportowych oraz zbiórek publicznych wymaga uprzedniego uzyskania zezwolenia właściwego organu administracji państwowej.
2. Przepis ust. 1 nie dotyczy nabożeństw i obrzędów religijnych kościołów i związków wyznaniowych oraz zbiórek na cele religijne, odbywających się (prowadzonych) w obrębie kościołów, kaplic i przeznaczonych wyłącznie do tych celów domów modlitw.
Art. 14.1. Zawiesza się prawo do strajków i akcji protestacyjnych.
2. Udział w strajku stanowi ciężkie naruszenie przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych, a organizowanie lub kierowanie straj- kiem lub akcją protestacyjną może być uznane za spowodowanie poważnego zakłócenia w funkcjonowaniu gospodarki narodowej.
Art. 15.1. Jeżeli działalność stowarzyszenia, związku zawodowego, zrzeszenia albo organizacji społecznej lub zawodowej godzi w ustrój polityczny i społeczny lub w porządek prawny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej albo w inny sposób zagraża interesom bezpieczeństwa lub obronności państwa, a także z innych ważnych przyczyn działalność taka może być zawieszona przez:
1) Prezesa Rady Ministrów - w odniesieniu do stowarzyszeń wyższej użyteczności, związków zawodowych, zrzeszeń oraz organizacji społecznych i zawodowych,
2) wojewodów - w odniesieniu do stowarzyszeń zarejestrowanych i zwykłych, zrzeszeń oraz organizacji społecznych i zawodowych, których zakres działania obejmuje obszar województwa.
2. Przepisy ust. 1 nie dotyczą kościołów i związków wyznaniowych.
Art. 17.1. Rozpowszechnianie publikacji i widowisk za pomocą druku, obrazu lub żywego słowa wymaga uprzedniego uzyskania zezwolenia organów kontroli publikacji i widowisk, z wyjątkiem publikacji i widowisk określonych w art. 4 ust. 1 pkt. 1-7, 10, 12, 15, 18, 20 i 21 ustawy z dnia 31 lipca 1981 r. o kontroli publikacji i widowisk (Dz.U. nr 20, poz. 99).
Art. 18.1. Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, może wprowadzać cenzurę przesyłek pocztowych i korespondencji telekomunikacyjnej oraz kontrolę rozmów telefonicznych, określając równocześnie organy cenzury właściwe w tych sprawach.
2. Minister Spraw Wewnętrznych w porozumieniu z Ministrem Łączności powołuje organy cenzury łączności, a Minister Obrony Narodowej - organy cenzury wojskowej. Zakres i zasady działania organów cenzury określają Ministrowie Spraw Wewnętrznych i Obrony Narodowej, każdy w zakresie swojego działania, wspólnie z Ministrem Łączności.
3. Organy cenzury uprawnione są do zatrzymywania w całości lub w części przesyłek pocztowych i korespondencji telekomunikacyjnej oraz do przerywania rozmów telefonicznych, jeżeli ich treść może zagrażać interesom bezpieczeństwa lub obronności państwa. Decyzje organów cenzury w tych sprawach są ostateczne i nie podlegają zaskarżeniu.
B.
Art. 46.1. Kto będąc członkiem stowarzyszenia, związku zawodowego, zrzeszenia lub organizacji, której działalność została zawieszona, nie odstąpił od udziału w takiej działalności, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
2. Kto organizuje albo kieruje strajkiem lub akcją protestacyjną, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
Art. 48.2. Kto rozpowszechnia fałszywe wiadomości, jeżeli może to wywołać niepokój publiczny lub rozruchy, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5.
3. Kto w celu rozpowszechniania sporządza, gromadzi, przechowuje, przewozi, przenosi lub przesyła pismo, druk, nagranie lub film zawierające wia- domości określone w ust. 1 i 2, podlega karze pozbawienia wolności do lat 5.
4. Kto dopuszcza się czynu określonego w ust. 1 lub 2, używając druku lub innego środka masowej informacji, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
6. W razie skazania za przestępstwa określone w ust. 1-4 sąd może orzec przepadek narzędzi i innych przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa, chociażby nie stanowiły własności sprawcy.
MATERIAŁ POMOCNICZY NR 5
Dekret o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego
A.
Art. 1.1. Na czas obowiązywania stanu wojennego wprowadza się postępowanie doraźne przed sądami powszechnymi i wojskowymi w sprawach o przestępstwa określone w przepisach: art. 46 ust. 1-6, art. 47 ust. 1 oraz art. 48 ust. 1-4 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz.U. nr 29, poz. 154), jeżeli ze względu na rodzaj i zakres naruszenia lub narażenia interesów bezpieczeństwa lub obronności państwa w czasie obowiązywania stanu wojennego albo inne wyjątkowe okoliczności popełnienia przestępstwa stopień społecznego niebezpieczeństwa czynu jest szczególnie wysoki.
Art. 2. Prokurator lub sąd odstępuje od prowadzenia sprawy w trybie postępowania doraźnego, jeżeli ze względu na rodzaj i zakres naruszenia lub narażenia interesów bezpieczeństwa państwa w czasie obowiązywania stanu wojennego albo inne wyjątkowe okoliczności popełnienia przestępstwa stopień społecznego niebezpieczeństwa czynu nie jest szczególnie wysoki.
Art. 4.1. Za przestępstwa podlegające postępowaniu doraźnemu sąd może wymierzyć bez względu na rodzaj i granice ustawowego zagrożenia danego przestępstwa następujące kary zasadnicze: karę śmierci lub karę 25 lat pozbawienia wolności albo karę pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3, chyba że przepis szczególny przewiduje wyższą dolną granicę ustawowego zagrożenia.
2. Karę śmierci i karę 25 lat pozbawienia wolności sąd może wymierzyć tylko wówczas, gdy górna granica ustawowego zagrożenia danego przestępstwa nie jest niższa od kary 8 lat pozbawienia wolności.
Art. 6.1. Postanowienie o prowadzeniu sprawy w trybie postępowania doraźnego wydaje prokurator równocześnie z postanowieniem o wszczęciu postępowania przygotowawczego.
Art. 13.1. Niezwłocznie po podpisaniu wyroku przewodniczący sądu ogłasza go publicznie.
2. Uzasadnienie wyroku sporządza się na piśmie w każdym wypadku w ciągu 7 dni od daty jego ogłoszenia.
3. Od orzeczeń wydanych przez sąd nie przysługuje środek odwoławczy.
B.
Art. 1.1. Na czas obowiązywania stanu wojennego wprowadza się postępowanie doraźne przed sądami powszechnymi i wojskowymi w sprawach o przestępstwa określone w przepisach: art. 46 ust. 1-6, art. 47 ust. 1 oraz art. 48 ust. 1-4 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz.U. nr 29, poz. 154), jeżeli ze względu na rodzaj i zakres naruszenia lub narażenia interesów bezpieczeństwa lub obronności państwa w czasie obowiązywania stanu wojennego albo inne wyjątkowe okoliczności popełnienia przestępstwa stopień społecznego niebezpieczeństwa czynu jest szczególnie wysoki.
Art. 4.1. Za przestępstwa podlegające postępowaniu doraźnemu sąd może wymierzyć bez względu na rodzaj i granice ustawowego zagrożenia danego przestępstwa następujące kary zasadnicze: karę śmierci lub karę 25 lat pozbawienia wolności albo karę pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3, chyba że przepis szczególny przewiduje wyższą dolną granicę ustawowego zagrożenia.
2. Karę śmierci i karę 25 lat pozbawienia wolności sąd może wymierzyć tylko wówczas, gdy górna granica ustawowego zagrożenia danego przestępstwa nie jest niższa od kary 8 lat pozbawienia wolności.
Art. 10. W sprawach o przestępstwa podlegające postępowaniu doraźnemu orzeka sąd wojewódzki (wojskowy sąd okręgowy lub sąd rodzaju wojsk) na rozprawie w składzie trzech sędziów.
Art. 12.1. Sąd wymierza karę śmierci za przestępstwo podlegające postępowaniu doraźnemu tylko w razie jednomyślności zarówno co do winy, jak i co do orzeczenia kary śmierci.
2. Sąd w wyroku może odstąpić od stosowania postępowania doraźnego.
3. W razie odstąpienia od stosowania postępowania doraźnego sprawę prowadzi się w dalszym ciągu w trybie przepisów o postępowaniu zwyczajnym.
Art. 14. W wypadku wydania wyroku skazującego na karę śmierci sąd przedstawia akta sprawy Pierwszemu Prezesowi Sądu Najwyższego w ciągu 3 dni od daty sporządzenia uzasadnienia. Przepis art. 500 Kodeksu postępowania karnego stosuje się odpowiednio. Akta sprawy powinny być przedstawione Radzie Państwa w ciągu 14 dni od daty przedstawienia akt Pierwszemu Prezesowi Sądu Najwyższego.
MATERIAŁ POMOCNICZY NR 6
Dekret z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym
Art. 42.1. Obywatele polscy mający ukończone lat 17, w stosunku do których ze względu na dotychczasowe zachowanie się zachodzi uzasadnione podejrzenie, że pozostając na wolności nie będą przestrzegać porządku prawnego albo prowadzić będą działalność zagrażającą interesom bezpieczeństwa lub obronności państwa, mogą być internowani na czas obowiązywania stanu wojennego w ośrodkach odosobnienia. Postanowienia te nie naruszają immunitetów wynikających z przepisów szczególnych.
Art. 43.1. Postępowanie w sprawach o internowanie prowadzi z urzędu oraz decyzje o internowaniu wydaje komendant wojewódzki Milicji Obywatelskiej, na którego obszarze działania przebywa albo przed ukryciem się przebywała osoba, której dotyczy to postępowanie.
2. Postępowanie w sprawie o internowanie może być prowadzone bez udziału osoby, której dotyczy.
3. Decyzję o internowaniu doręcza się internowanemu osobiście w momencie zatrzymania przez funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej. Decyzja o internowaniu podlega natychmiastowemu wykonaniu.
4. Na decyzję o internowaniu służy internowanemu prawo składania skarg do Ministra Spraw Wewnętrznych, a cudzoziemcom - do Komisji Odwoławczej do Spraw Internowania Cudzoziemców powołanej przez Radę Ministrów. Złożenie skargi nie wstrzymuje wykonania decyzji o internowaniu.
5. Internowanie uchyla się w czasie obowiązywania stanu wojennego, jeżeli w tym czasie ustaną przyczyny uzasadniające internowanie.
6. Szczegółowe zasady postępowania w sprawach o internowanie oraz organizację, skład i tryb działania Komisji Odwoławczej do Spraw Internowania Cudzoziemców określa Rada Ministrów w drodze rozporządzenia.