Po zajęciach uczniowie powinni umieć:

- przedstawić w zarysie strukturę społeczeństwa typową dla monarchii despotycznej;

- wyjaśnić pojęcia: monarchia despotyczna oraz teokracja;

- ocenić wady i zalety państwa despotycznego ze względu na przyjęte kryteria (stabilność systemu władzy, siła obronna, charakter relacji władza-zwykli ludzie itp.).

2. Tekst "Społeczeństwo sumeryjskie"

4. Tekst "Społeczeństwo egipskie"

7. Dochodzenie do definicji pojęcia - wskazówki metodyczne

ponadto: mapa państw Starożytnego Wschodu i ilustracje pomocnicze - symbole władzy, siedziby władców

1. Omów krótko warunki powstania pierwszych państw na Bliskim Wschodzie i wpływ warunków naturalnych na rozwój struktur państwowych w tej epoce.

2. Wyjaśnij, że w czasie lekcji uczniowie będą omawiać cechy monarchii despotycznej i teokracji.

Podziel klasę na sześć grup i każdej przydziel jeden tekst opisowy (materiały pomocnicze nr 1-6; wskazówki metodyczne - materiał pomocniczy nr 7). Poproś o uważne ich przeczytanie i wyszukanie informacji o podstawowych cechach ustroju politycznego i społecznego. Efekty swojej pracy grupy zapisują na planszach, które rozdajesz razem z tekstem.

3. Rezultaty pracy zespołowej referują wybrani przez grupy lub wskazani przez nauczyciela uczniowie i umieszczają na tablicy przygotowane przez grupę plansze z zapisanymi cechami ustroju politycznego oraz organizacji społecznej.

4. Uczniowie wspólnie ustalają cechy ustroju politycznego i organizacji społeczeństwa, wybierając te elementy, które powtarzają się na odpowiednich planszach:

- organizacja społeczna - plansze grup 2, 4 oraz 6.

5. Na podstawie powtarzających się na planszach czynników uczniowie wspólnie ustalają roboczą definicję monarchii despotycznej, obejmującą zarówno elementy ustroju politycznego, jak i cechy organizacji społecznej.

"Monarchia despotyczna to ustrój, w którym panujący dysponuje pełnią władzy religijnej, gospodarczej, politycznej i militarnej. Ustanawia prawa, może je zmieniać, ale sam im nie podlega. Cechą charakterystyczną despocji Starożytnego Wschodu było przekonanie, że król jest istotą boską. System społeczny opiera się tu na sztywnym podziale i hierarchii, przy czym grupy usytuowane na szczycie piramidy społecznej wymuszają świadczenia od grup o niższym statusie, wśród których wyodrębnić można niepełnoprawnych, lecz wolnych obywateli oraz pozbawionych wszelkich praw niewolników. Na straży tego systemu stały sankcje religijne i rozbudowany aparat władzy."

8. Rozdaj uczniom materiał pomocniczy nr 8 i poproś o uważną lekturę tekstu źródłowego. Niech każdy uczeń przygotuje się do odpowiedzi na pytania dołączone do tekstu. Po zakończeniu pracy wskaż kilku uczniów, którzy zinterpretują tekst.

*monarchia despotyczna *despocja *teokracja *ustrój polityczny *organizacja społeczna *kodeks Hammurabiego

Najważniejsze miejsce w porządku społecznym w Sumerze zajmował kapłan-władca zwany ensi (pan, który zakłada fundament świątyni). Ensi uważany był za zastępcę boga miasta-państwa i podlegały mu wszystkie dziedziny życia. Około połowy III tysiąclecia p.n.e. ensi zdobył władzę nad większą liczbą miast i świątyń, nazwano go wtedy lugal - wielki człowiek, czyli król. Podlegało mu całe państwo i społeczeństwo. Nie podlegał on prawu, które sam stanowił. Był najwyższym ustawodawcą, wodzem, kapłanem, sędzią.

W Babilonii króla uważano za przedstawiciela bóstwa, które w przekonaniu mieszkańców było właściwym władcą. Król przyjmował imię bóstwa i sprawował władzę w jego imieniu. Rozkazy władcy były rozkazami boga. Jemu jako najpotężniejszemu należało się posłuszeństwo. Władza króla była absolutna. Jednoczył w swym ręku władzę ustawodawczą, administracyjną, wojskową i sądowniczą. Król sprawował swe rządy za pomocą scentralizowanego i hierarchicznie zbudowanego aparatu administracyjnego. Rola urzędników sprowadzała się do wykonywania poleceń władcy.

2. Każdy zespół po kolei przedstawia zapisane na planszach informacje.

3. Klasa odszukuje podobieństwa występujące w zapisach (te elementy, które występują na każdym plakacie).

4. Sformułowanie roboczej definicji pojęcia, rozumianej jako zestawienie elementów, które większość uczniów uważa za cechy konstytutywne danego pojęcia czy zjawiska.

5. Porównanie roboczej definicji ustalonej przez uczniów z definicją pojęcia zamieszczoną w słowniku lub encyklopedii.

Gdy wzniosły Anu, król Anunnakow i Enil, pan nieba i ziemi, wyznaczający losy kraju, Mardukowi synowi pierworodnemu boga Ea najwyższą władzę nad wszystkimi ludźmi przyznali i pośród bóstw Igigi uczynili go największym, gdy Babilon jego wzniosłym imieniem nazwali i w czterech stronach świata uczynili go panującym i we wnętrzu jego królestwo wieczne, którego podstawy jak niebo i ziemia są ugruntowane, trwale stanowili, wtedy to mnie, Hammurabiego, księcia pobożnego, wielbiącego bogów, aby sprawiedliwość w kraju zaprowadzić, aby złych i nikczemnych wytracić, aby silny słabego nie krzywdził, aby jak słońce dla czarnogłowych wzejść i kraj opromienić, Anui Enil aby o pomyślność ludu troszczyć się, imieniem moim nazwali.

Nasienie królestwa, które Sin stworzył;

Król rozważny, posłuszny Szamaszowi;

Bohater, który ulitował się nad Larsą;

Pan, który daje życie Uruk i dostarcza wód obfitości mieszkańcom jego;

Obrona kraju, ten, który zgromadził rozproszonych ludzi z Iszin;

Sieć na wrogów;

Dziki byk, rozjuszony, przebijający rogami wrogów;

Młodzieniec wśród królów, w walce bez równego mu przeciwnika;

Mądry zarządca, ten co dosięgnął źródła mądrości;

Pierwszy między królami, który ujarzmił siedliska nad Eufratem na rozkaz

Dagana, stworzyciela swego, który oszczędził ludność Mari i Tutul;

Ten, który objawił prawdę.