Powrót

W JAKI SPOSÓB PRODUKOWAĆ W POLSCE ENERGIĘ?

Każdy kraj musi planować swój program energetyczny. Funkcjonowanie gospodarki zależy bowiem od stałych dostaw energii. Różne sposoby uzyskiwania energii mają pozytywne i negatywne aspekty; zawsze jednak powinny być one dostosowane do realiów danego kraju. Podczas zajęć uczniowie będą zastanawiali się nad przyszłością przemysłu energetycznego w Polsce.

Cele

Po zajęciach uczniowie powinni umieć:

- określić, za pomocą jakich metod jest produkowana energia oraz jakie są plusy i minusy każdej z nich;

- wskazać, co trzeba zmienić w strukturze energetyki w Polsce;

- wybrać jedną z możliwych dróg zmian i uzasadnić jej wybór;

- sformułować własny pogąd na temat sposobu produkowania w przyszłości energii w Polsce.

Środki dydaktyczne

1. Tekst „Jeden dzień z życia Grzegorza P.”

2. Tekst „Energia”

Propozycja realizacji tematu

WPROWADZENIE

1. Wyjaśnij, że zajęcia dotyczyć będą wytwarzania i użytkowania energii w Polsce. Rozdaj uczniom i przeczytaj głośno tekst „Jeden dzień z życia Grzegorza P.” (materiał pomocniczy nr 1). Powiedz, aby uczniowie podkreślili wszystkie słowa, które mają jakikolwiek związek z energią elektryczną. Następnie wolno czytaj tekst ponownie, polecając uczniom przerywanie w miejscach, w których podkreślili słowa. Poproś o uzasadnienie.

ROZWINIĘCIE

2. Podziel klasę na kilka czteroosobowych grup. Rozdaj tekst „Energia” (materiał pomocniczy nr 2). Zanim uczniowie rozpoczną lekturę, przeanalizuj z nimi pytania, na które będą musieli odpowiedzieć.

3. Następnie poproś, aby każdy zespół starannie zapoznał się z informacjami zawartymi w tekście. Zaproponuj, by uczniowie podzielili się pracą, tak aby każdy przeczytał i zreferował kolegom jeden z czterech fragmentów (wstęp i zakończenie czytają wszyscy). Zapytaj teraz uczniów, czy potrafią określić problemy, przed którymi stoi energetyka w Polsce. Zapisz je hasłowo na tablicy.

4. Zaproponuj, aby każda grupa przygotowała własny „program” energetyczny dla Polski. Jaki model byłby dla naszego kraju korzystny? Następnie poproś, by grupy krótko zaprezentowały swoje projekty. Zachęcaj do wnikliwej oceny przedstawionych stanowisk. Przydatne mogą okazać się następujące kryteria:

* czy koncepcja jest możliwa do zrealizowania?

* czy uwzględnia polskie realia (warunki naturalne, sytuację gospodarczą, potrzeby energetyczne)?

* czy prezentacja była przekonująca?

Zapewnij ocenianym prawo do repliki. Swoją opinię na temat „programów” przedstaw na końcu.

ZAKOŃCZENIE

5. Omów najlepsze z zaprezentowanych rozwiązań, starajc się wspólnie z klasą określić, jakie sposoby pozyskiwania energii powinna Polska rozwijać w najbliższej przyszłości.

6. Poleć uczniom, aby na następną lekcję przygotowali - samodzielnie lub w parach - projekt oszczędzania energii we własnym domu lub w szkole, we wsi albo w mieście, w przedsiębiorstwie czy w biurze itp. Uczniowie powinni przedyskutować swój pomysł z użytkownikami energii, żeby określić szansę jego realizacji. Może on być przeprowadzony w różny sposób np.:

a) przez zmniejszenie zużycia energii (np. po zamontowaniu regulatorów temperatury w kaloryferach);

b) przez ograniczenie strat energii (np. za pomocą lepszej izolacji termicznej pomieszczeń;

c) przez zastąpienie jednych źródeł energii innymi (np. dzięki wybudowaniu wiatraka).

Pojęcia i terminy

· energia czysta · odpady promieniotwórcze · energia nuklearna

Warto przeczytać:

K. Mering „Raport o stanie świata (nr 3)” Życie Gospodarcze nr 26, 28.06.1992 r.

MATERIAŁ POMOCNICZY Nr 1

Jeden dzień z życia Grzegorza P.

Grzegorz Poszepszyński mieszka na ulicy Energetycznej 5 w domku jednorodzinnym.

Dziś jest piątek i Grzegorz jak zwykle idzie do szkoły. Wstał o godzinie 7.00 i natychmiast włączył radio. Z głośników popłynęła muzyka nadawana przez lokalną stację radiową. Szybko wziął prysznic, nie za gorący, nie za zimny - taki w sam raz. Następnie, jak zwykle, zjadł dwie dobrze wypieczone grzanki i wybiegł w pośpiechu, wkładając kurtkę.

Niestety, autobus jechał nieco wolniej niż zwykle i Grzegorz wbiegł do szkoły w chwili, gdy dzwonił dzwonek. Po skończonych lekcjach Grzegorz zdecydował się wrócić pieszo. Po drodze przystanął na chwilę, aby poobserwować ekipę pracującą przy uszczelnianiu okien.

W sklepie w pobliżu domu kupił mleko, chleb i dżem, a w stoisku z zabawakami samolot, o którym myślał od dawna. Będzie go sklejał w najbliższą niedzielę. Zbliżał się wieczór. Na ulicy Energetycznej żółtym światłem rozbłysły latarnie.

MATERIAŁ POMOCNICZY NR 2

Energia

Po przeczytaniu odpowiednich fragmentów, postarajcie się, dyskutując w grupie, znaleźć odpowiedzi na poniższe pytania:

* na czym polegają problemy polskiego przemysłu energetycznego?

* jakie są ich przyczyny?

* jakie są możliwe rozwiązania tych problemów?

* jakie są wady i zalety tych rozwiązań?

WSTĘP

Współczesny świat uzależniony jest od regularnych dostaw energii. Gospodarstwa domowe, urządzenia komunalne, środki transportu oraz fabryki nie mogą funkcjonować bez energii. Dzięki energii nasze życie zmieniło się, stało się łatwiejsze i przyjemniejsze.

Równocześnie jednak proces pozyskiwania surowców energetycznych oraz produkcja energii powodują poważne skutki negatywne, dewastację środowiska naturalnego, zagrożenie życia ludzkiego.

Jak będziemy produkować energię w przyszłości? Czy istnieje uniwersalny model, który można dostosować do gospodarki każdego kraju? Jakie wady i zalety mają poszczególne technologie wytwarzania energii?

A. ZUŻYCIE ENERGII

Kraje uprzemysłowione, zamieszkiwane przez ok. 25% ludności Ziemi, przetwarzają 70% surowców energetycznych. Pozostałe 30% przypada na kraje słabo rozwinięte i rozwijające się.

Polska jest liczącym się producentem surowców energetycznych, głównie węgla kamiennego. Udział naszego kraju w światowej produkcji surowców energetycznych wyniósł w roku 1994 - 1,1%. W Europie Polska zajmowała dziewiąte miejsce (4,2% europejskiego wydobycia).

Według przewidywań naukowców zapotrzebowanie na energię będzie rosnąć. Jest to związane ze stałym rozwojem przemysłu. Z drugiej jednak strony przewiduje się, że kraje uprzemysłowione, dzięki programom oszczędnościowym, powinny do końca tego stulecia zużyć ok. 20% energii mniej niż pierwotnie przewidywano. Energetyczne oszczędności w światowym przemyśle budowalnym i samochodowym wyniosły 25% w porównaniu z początkiem lat 70. Niestety, wiele krajów posiadających przestarzałą infrastrukturę gospodarki zużywa zbyt wiele energii.

Jednym z nich jest Polska. Wymiana parku maszynowego polskich fabryk jest kosztowna, dlatego będzie postępowała powoli. Wytwarzane produkty będą drogie przede wszystkim ze względu na ilość zużywanej przy ich produkcji energii.

Problem nadmiernego zużycia energii nie dotyczy wyłącznie przemysłu. Do ogrzania standardowego mieszkania potrzebujemy ok. 7,5 tony węgla rocznie, tj. przeszło dwa razy więcej niż w mającej surowszy klimat Skandynawii. Przyczyną jest stara sieć ciepłownicza, bardzo niesolidne budownictwo, zła izolacja budynków, niegospodarność lokatorów.

B. ROPA NAFTOWA, GAZ ZIEMNY, WĘGIEL KAMIENNY

Obecnie 90% energii wytwarzanej na Ziemi powstaje w wyniku przetworzenia tych trzech surowców. W wielu krajach nie ma innych sposobów pozyskiwania energii. Pozostałe 10% energii produkują siłownie atomowe, wodne, wiatrowe i inne.

Zasoby naturalne są jednak ograniczone. Utrzymanie konsumpcji na dotychczasowym poziomie wyczerpie zapasy ropy w ciągu 30 lat, gaz skończy się za lat 40, a węgiel za 200. Dla Polski - ze względu na przestarzałe technologie obróbki i nieracjonalną gospodarkę zasobami kopalin - okres ten jest krótszy i w 2040 roku kraj nasz może stanąć przed problemem niedostatku surowców energetycznych.

Niebagatelnym problemem staje się zanieczyszczenie środowiska - 4/5 emitowanego dwutlenku węgla powstaje w wyniku spalania surowców energetycznych. Polskie elektrownie wykorzystujące głównie węgiel są szczególnie groźne dla środowiska. W większości z nich należałoby zamontować nowocześniejsze turbiny, co poprawiłoby ich wydajność. Przeważająca część energii produkowanej w Polsce pochodzi z dużych elektrowni, których awaria grozi przerwą w dostawach dla wielu odbiorców.

Najpoważniejszym jednak problemem Polski jest uzależnienie od dostaw ropy i gazu z Rosji. Surowce te nie występują w Polsce w wystarczającej dla potrzeb kraju ilości.

C. SŁOŃCE, WODA, WIATR

1. Od dawna jednym z marzeń naukowców jest wykorzystanie na szeroką skalę energii słonecznej. Co roku dociera na Ziemię ekwiwalent 60 mld ton ropy naftowej. Opracowanie odpowiedniej technologii pobierania energii słonecznej stanowi najpoważniejszy problem, ponieważ na razie jest to kosztowne i nie przynosi spodziewanych efektów.

Mimo to w wielu krajach kontynuuje się badania, a nawet buduje siłownie wykorzystujące energię słoneczną. Pierwsza tego typu stacja powstała w 1979 roku w Izraelu. Ciepło promieni słonecznych wykorzystuje się też do ogrzewania wody. Na Cyprze 90% domów ma tego typu instalacje.

2. Energia pochodząca z wykorzystania wody stanowi ok. 5% światowej produkcji energii elektrycznej. Nie jest to wiele, ale naukowcy przewidują, że do roku 2020 ilość ta wzrośnie sześciokrotnie.

Niewiele krajów wykorzystuje w takim stopniu możliwości wynikające z posiadania dużych rzek i zbiorników wodnych jak Norwegia. Cała energia produkowana przez ten kraj pochodzi z elektrowni wodnych. Pierwszą elektrownię wodną zbudowano tam w 1887 roku.

Ten sposób produkowania energii nie zanieczyszcza środowiska, ale powoduje inne zagrożenia: zmniejsza się ilość lasów, a duże zbiorniki wodne utrudniają komunikację. Często też przyczynia się do zniszczeń środowiska poprzez zatopienie rozległych terenów, a w następstwie do zmian w miejscowej faunie i florze. Przykładem może być budowa tamy w Czorsztynie.

Obecnie w Polsce działa ok. 200 elektrowni wodnych. Największa z nich to Żydow - produkujący 1500 megawatów (150 megawatów wystarcza dla potrzeb 300-tysięcznego miasta).

Koszt budowy hydroelektrowni jest wysoki (trzykrotnie wyższy od elektrociepłowni), ale zwraca się on w stosunkowo krótkim czasie.

Polskie plany rozwoju elektroenergetycznego z końca lat 80. zakładały wybudowanie do  końca 2010 roku ok. 2500 małych elektrowni wodnych.

3. Stosunkowo wiele doświadczeń zgromadzono, badając możliwości wykorzystania siły wiatru. Po krzysie naftowym w 1973 roku zamontowano na całym świecie ponad 50 tys. elektrycznych generatorów napędzanych wiatrem. Obecnie takie generatory istnieją w 96 krajach, z czego 90% w Stanach Zjednoczonych. W Europie w tej dziedzinie przoduje Dania, która posiada elektrownie wiatrowe o łącznej mocy 320 MW.

Na początku lat 90-tych grupa marketingowa „Fin Skog” opracowała dla miasta Władysławowa studium lokalizacji elektrowni wiatrowych. Wytypowano 10 miejsc. Turbina wiatrowa wymaga odpowiedniego usytuowania, a koszty instalacji, w przypadku turbiny o mocy 25 kW zwracają się po upływie 6 lat. Energia produkowana przez elektrownie wiatrowe jest czysta ekologicznie.

D. ENERGIA NUKLEARNA

Pierwszą siłownię nuklearną zbudowano w 1956 r. w Calder Hall w Anglii. Obecnie w 27 państwach świata działa 426 reaktorów nuklearnych. W wielu krajach taka energia stanowi znaczący procent ogólnej produkcji: we Francji 75%, w Belgii 61%, w Korei Pd. 55%, na Węgrzech 50%, w Szwecji 45%, w Szwajcarii 41%, w Niemczech 38% (bez byłego NRD), w Hiszpanii 38%, w Finlandii 35%, na Tajwanie 30%, w Stanach Zjednoczonych 20%.

W latach 80., a szczególnie po katastrofie w Czarnobylu w 1986 roku, pojawiło się wiele wątpliwości dotyczących wykorzystania tego źródła energii. Przeciwnicy mówili o zanieczyszczeniu środowiska, awariach, o zgrożeniu życia ludzkiego.

Poważnym problemem są odpady promieniotwórcze związane z tym sposobem produkowania energii. Bardzo trudno znaleźć odpowiednie miejsce dla ich składowania. Proces całkowitego rozpadu niektórych pierwiastków promieniotwórczych wynosi ponad 1000 lat, budowa zaś składowisk bardzo podraża koszty wytwarzania energii. W Wielkiej Brytanii Królewska Komisja Zanieczyszczeń Środowiska stwierdziła, że produkowanie energii nuklearnej jest niemoralne, nie rozwiązano bowiem dotychczas problemów odpadów.

W wielu krajach (np. w Szwecji) istnieje silna presja ze strony społeczeństwa, aby zrezygnować z budowy nowych elektrowni atomowych. W 1990 roku zamknięto na świecie 12 reaktorów.

Jest też jednak wiele argumentów przemawiających za rozwojem energetyki nuklearnej. Obecny regres spowodwany został dostępnością tanich surowców energetycznych. Co jednak będzie, gdy one się skończą? Jako przykład podawana jest Japonia, która nie posiada złóż surowców energetycznych i dlatego buduje sieć central nuklearnych, aby uniezależnić się od importu.

Trwają badania nad systemami minimalizującymi możliwość awarii w elektrowniach atomowych. Prawidłowo pracująca siłownia nuklerana jest bardziej korzystna dla środowiska niż tradycyjne elektrociepłownie. W 1990 roku wybudowano 10 nowych elektrowni atomowych. W Polsce Sejm podjął uchwałę o zaniechaniu zaawansowanej budowy elektrowni w Żarnowcu. Jednocześnie jednak przyjęto program energetyczny, który zakłada, że w pierwszym dziesięcioleciu XXI w. duża część energii elektrycznej będzie produkowana przez reaktory nuklearne.

UWAGI KOŃCOWE

Polska mając nadwyżki energii, mogłaby je eksportować np. do Niemiec. Jest to bardziej opłacalne niż sprzedaż nie przewtorzonych surowców.

Zasoby polskiego węgla są obliczane na 32 mld ton, co teoretycznie pozwoliłoby na korzystanie z nich przez następne 200 lat. Należy jednak pamiętać, że koszty wydobycia - już obecnie bardzo wysokie - będą nadal rosły, a nieracjonalna gospodarka zasobami polskiego węgla może spowodować ich wyczerpanie już w 2040 roku.

 

Początek strony

Powrót