Powrót

PROCES KARNY, PROCES CYWILNY

Zasady postępowania sądowego służą obiektywnemu ustaleniu prawdy zarówno w procesach cywilnych, jak i karnych. Sądy muszą chronić obywateli m.in. przed samowolą władz czy niesłusznymi oskarżeniami ze strony innych obywateli lub aparatu państwowego.

Cele

Po zajęciach uczniowie powinni umieć:

- określić, jakie sprawy powinny trafić do sądu karnego, a jakie do sądu cywilnego;

- wyjaśnić główne różnice w postępowaniu sądowym w sprawach karnych i cywilnych;

- przedstawić konsekwencje, jakie wynikałyby z nieprzestrzegania zasad postępowania sądowego;

- podać uprawnienia obywatela oskarżonego o popełnienie przestępstwa;

- zaprezentować przykładowe sytuacje, w których na skutek sporu z innymi osobami bądź z organami władzy szukaliby rozstrzygnięcia w sądzie.

Środki dydaktyczne

1. Tekst „Proces karny” (wraz z zadaniem)

2. Tekst „Proces cywilny” (wraz z zadaniem)

Propozycja realizacji tematu

WPROWADZENIE

1. Poproś uczniów o odtworzenie (np. na podstawie znanych im filmów czy książek) przebiegu procesu sądowego. Zapytaj, jaki jest cel przeprowadzania procesów. Zwróć uwagę, iż obraz działania sądów kształtują w powszechnej świadomości właśnie filmy, powieści itp., na ogół odwołujące się do przykładów głośnych zbrodni, stanowiących margines działalności sądów.

ROZWINIĘCIE

2. Przypomnij różnicę między prawem cywilnym i karnym. Rozdaj materiał pomocniczy nr 1 „Proces karny”. Zanim uczniowie przystąpią do rozwiązywania zadania, poproś wybranych uczniów o wytłumaczenie haseł zawartych w tekście (sąd cywilny, sąd karny, proces karny, prokurator, niezawisłość sądów, domniemanie niewinności). Zapisuj te hasła na tablicy i dopilnuj, aby uczniowie zanotowali je w zeszycie.

3. Poleć uczniom wykonanie zadania zamieszczonego pod tekstem. Część uczniów otrzymuje wariant A, a część wariant B zadania. Powiedz, żeby przy wypełnianiu drugiego polecenia (tego samego dla obu grup) podkreślili w tekście fragmenty opisujące zasady prawa karnego - każdą zasadę innym kolorem.

4. Rozdaj materiał pomocniczy nr 2 „Proces cywilny”. Poleć wykonanie zamieszczonego pod nim zadania.

5. Zainscenizujcie w klasie spór Janowskiego z Paluchem oraz przebieg procesu sądowego w tej sprawie. W miniscence biorą udział: powód, pozwany, ich świadkowie, sędzia, adwokaci stron, sędziowie ławnicy, protokolant.

ZAKOŃCZENIE

6. Zadaj klasie pytanie: „Dlaczego nawet w przypadku, kiedy wina oskarżonego wydaje się bezsporna, nie wolno nikogo ukarać bez postępowania sądowego?”

Pojęcia i terminy

· sąd karny · sąd cywilny · proces · organa ścigania · prokurator · domniemanie niewinności · niezawisłość sądów · wyrok · odwołanie · instancje

MATERIAŁ POMOCNICZY NR 1

Proces karny

Życie wśród ludzi niesie ze sobą także sytuacje konfliktowe. Z częścią z nich możemy poradzić sobie sami. Są jednak takie zdarzenia, które musi rozstrzygnąć bezstronny arbiter. Instytucją powołaną do tego jest sąd. Obywatel może domagać się ochrony swych praw lub naprawienia wyrządzonej mu krzywdy. Jeżeli któraś ze stron nie wywiąże się z zawartej umowy (np: dłużnik nie odda pożyczki, jakaś firma źle wyremontuje mieszkanie), powstaje spór między stronami. Może on być rozstrzygnięty albo w ten sposób, że obie strony dojdą do porozumienia, albo właśnie przez sąd. Sąd, który zajmuje się takimi sprawami, nazywa się sądem cywilnym. Zadaniem sądów karnych jest natomiast sądzenie sprawców przestępstw i wykroczeń. Sądy wydają wyroki po przeprowadzeniu sprawiedliwego procesu.

Celem postępowania karnego jest:

* określenie rodzaju przestępstwa;

* ustalenie sprawcy przestępstwa;

* osądzenie go za przestępstwo;

* wykonanie kary.

Procedura w postępowaniu karnym dzieli się na dwa etapy:

I. Wykrycie przestępstwa i sprawcy; główną rolę na tym etapie odgrywają organy ścigania, czyli policja i prokurator;

II. Osądzenie: wina oskarżonego może być stwierdzona tylko przez sąd, a orzeczoną karą może być pozbawienie wolności, praw obywatelskich lub grzywna.

Prawo karne wkracza w podstawowe prawo człowieka, czyli prawo do wolności, dlatego postępowanie karne poddano regułom zabezpieczającym prawa oskarżonego.

Prawo polskie, podobnie jak prawo wszystkich demokratycznych państw, gwarantuje zasadę niezawisłości, z której wynika, że inne organy władzy nie mogą zmienić orzeczeń sądów oraz że nikt nie może wpływać na decyzje sędziów, wydających wyroki.

Kolejną ważną zasadą procesu jest tak zwane domniemanie niewinności. Oznacza to, że oskarżony jest traktowany jako niewinny, dopóki nie zostanie mu udowodniona wina. Obowiązek udowodnienia winy ciąży na prokuratorze, który jest stroną oskarżającą. Oskarżony nie ma obowiązku wykazywania swojej niewinności, a wszystkie wątpliwości muszą być interpretowane na jego korzyść. Każdy ma prawo do obrony, czyli do posiadania adwokata, który reprezentuje interesy klienta w sądzie.

Opierając się na własnej wiedzy i na przebiegu procesu, sędzia ma odpowiedzieć na pytanie, czy oskarżony jest winien zarzucanych mu czynów, czy też nie. Proces kończy się wydaniem wyroku.

Strona niezadowolona z wyroku sądu (na przykład: czuje się niewinna bądź uważa nałożoną karę za zbyt wysoką) może odwołać się do sądu wyższego stopnia, tzw. wyższej instancji (zasada instancyjności).

Zadanie

WARIANT A

Właściciel samochodu zawiadamia policję o kradzieży samochodu, podaje markę, kolor i numer silnika. Po kilku dniach patrol znajduje porzucony samochód i odkrywa odciski palców dwóch osób. Po sprawdzeniu w kartotece, okazuje się, że są to odciski notowanych już sprawców kilku przestępstw. Prokurator wydaje postanowienie o ich tymczasowym aresztowaniu oraz zbiera dalsze dowody winy: przesłuchuje świadków, zarządza przeszukanie mieszkania podejrzanych, gdzie znajduje radio i narzędzia, które znajdowały się w samochodzie. W czasie, kiedy został skradziony pojazd, dokonano włamań do kilku sklepów w okolicy, świadkowie twierdzą, że sprawców było dwóch lub trzech, ale nie potrafią ich rozpoznać. Prokurator wnosi akt oskarżenia do sądu, zarzucając oskarżonym kradzież samochodu, radia i narzędzi oraz włamanie do sklepów. Twierdzi on, iż świadkowie rozpoznali w oskarżonych złodziei samochodu, a ponieważ włamań dokonano w pobliżu miejsca kradzieży, sprawcy zaś popełniali już uprzednio podobne czyny, wysuwa wniosek, że to oni byli sprawcami obu przestępstw. Oskarżeni przyznali się tylko do kradzieży samochodu, twierdzą, iż dokonali tego dla rozrywki. Przedstawili wiarygodnych świadków, że po porzuceniu samochodu wszyscy bawili się w dyskotece. Fakt ten potwierdzili pracownicy dyskoteki. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego sąd uznał oskarżonych winnymi kradzieży samochodu, natomiast uniewinnił oskarżonych z zarzutu włamania.

- Jakie podałbyś uzasadnienie wyroku? ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................

- Wskaż występujące w tym przykładzie zasady prawa karnego. ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................

WARIANT B

Właściciel samochodu zawiadamia policję o kradzieży samochodu, podaje markę, kolor i numer silnika. Po kilku dniach patrol znajduje porzucony samochód i odkrywa odciski palców dwóch osób. Po sprawdzeniu w kartotece, okazuje się, że są to odciski notowanych już sprawców kilku przestępstw. Prokurator wydaje nakaz ich aresztowania oraz zbiera dalsze dowody winy: przesłuchuje świadków, zarządza przeszukanie mieszkania podejrzanych, gdzie znajduje radio i narzędzia, które znajdowały się w samochodzie. W czasie, kiedy został skradziony pojazd, dokonano włamań do kilku sklepów w okolicy, świadkowie twierdzą, że sprawców było dwóch lub trzech, ale nie potrafią ich rozpoznać. Prokurator wnosi akt oskarżenia do sądu, zarzucając oskarżonym kradzież samochodu, radia i narzędzi oraz włamanie do sklepów. Twierdzi on, iż świadkowie rozpoznali w oskarżonych złodziei samochodu, a ponieważ włamań dokonano w pobliżu miejsca kradzieży, sprawcy zaś popełniali już uprzednio podobne czyny, wysuwa wniosek, że to oni byli sprawcami obu przestępstw. Oskarżeni przyznali się tylko do kradzieży samochodu, twierdzą, iż dokonali tego dla rozrywki. Przedstawili wiarygodnych świadków, że po porzuceniu samochodu wszyscy bawili się w dyskotece. Fakt ten potwierdzili pracownicy dyskoteki. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, sąd... - Jaki powinien być wyrok sądu? ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................

- Wskaż występujące w tym przykładzie zasady prawa karnego. ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................

MATERIAŁ POMOCNICZY NR 2

Proces cywilny

Prawo cywilne dotyczy sporów między równoprawnymi stronami np. członkami rodziny w sprawie spadku, wspólnikami w sprawie podziału dochodów spółki. Prawo cywile obejmuje między innymi: prawo rodzinne, prawo spadkowe, prawo handlowe, prawo rzeczowe (dotyczy korzystania z własności), zobowiązań (dotyczy np. sprzedaży i najmu), prawo autorskie. Podobnie jak w procesie karnym występują tu dwie strony, najczęściej jest to „powód” i „pozwany”; powód to osoba, która domaga się rozstrzygnięcia sporu i rozpoczyna spawę, a pozwany to osoba, od której powód czegoś chce.

W przedstawionym poniżej przykładzie powód przedstawia sądowi dowody (dokumenty, zeznania świadków, ekspertyzy) o poniesionej szkodzie, za którą - jego zdaniem - odpowiedzialny jest pozwany. Zadaniem sądu jest rozstrzygnięcie, czy rzeczywiście ktoś poniósł szkodę oraz ocena poniesionych strat lub też ustalenie, kto ma rację w zaistniałym sporze.

ZADANIE

Pan Janowski przeprowadził remont willi. Dobudował piętro, wykopał basen w ogrodzie, posadził drzewa. Pozostawiona bez nadzoru włączona koparka wjechała na posesję sąsiada, pana Palucha, burząc część zabudowań gospodarczych i rujnując ogród. Pan Janowski zobowiązał się pokryć tylko część szkód, tłumacząc, że budynek był już stary i nadawał się jedynie do rozbiórki, a ogródek był całkowicie zapuszczony. Pan Paluch domagał się zwrotu pełnej wartości, gdyż niedawno przeprowadzał remont, a w ogrodzie rosły warzywa, których wartość jest niewspółmierna do zaproponowanego odszkodowania, ponieważ ich ceny znacznie wzrosły.

Odpowiedz:

- kto jest powodem, a kto pozwanym w sporze? ....................................................................................................................................................... - jakie dowody mogą przedstawić strony, aby wykazać prawdziwość swoich stwierdzeń? ....................................................................................................................................................... - jaki powinien zapaść wyrok? .......................................................................................................................................................

Początek strony

Powrót