Powrót

ADMINISTRACJA PUBLICZNA W POLSCE

Administracja państwa to system organów powołanych do zarządzania bieżącymi sprawami państwa. Każdy organ może podejmować decyzje w określonej dziedzinie i na określonym szczeblu. Zajęcia dotyczą kompetencji i wzajemnych zależności organów administracji.

Cele

Po zajęciach uczniowie powinni umieć:

- wymienić podstawowe organy administracji centralnej;

- określić, czym zajmują się wybrane resorty, czyli na czym polega podział przedmiotowy;

- wyjaśnić, na czym polega hierarchiczna struktura administracji w RP;

- wyjaśnić podstawową różnicę między organami administracji rządowej a organami samorządu terytorialnego;

- określić, jaki organ administracji ma kompetencje do rozwiązania konkretnego problemu.

Środki dydaktyczne

1. Fragment książki J. Mikołajewicza Wiedza o społeczeństwie

2. Lista problemów „Czyja to sprawa?”

3. Schemat „Kto kogo powołuje?”

Propozycja realizacji tematu

WPROWADZENIE

1. Sprowokuj dyskusję, przedstawiając następującą sytuację. W państwie, w którym żyjecie, zarządzaniem sprawami publicznymi zajmuje się jedna osoba. Nie ma rządu ani innych urzędników państwowych. Jak myślicie, ile będzie trwało i jak będzie wyglądało załatwienie takich spraw, jak np. wydanie zgody na budowę szpitala, zarejestrowanie stowarzyszenia, wymiana dowodu osobistego, zawarcie związku małżeńskiego.

ROZWINIĘCIE

2. Rozdaj materiał pomocniczy nr 1, czyli tekst na temat administracji rządowej. Poproś o zapoznanie się z jego treścią, a następnie o odpowiedź na następujące pytania:

* jakie są szczeble administracji rządowej w Polsce?

* komu podlegają bezpośrednio: a) wojewoda, b) minister?

* czy urzędnik może zmienić przepisy prawne, w wypadku gdy uzna je za krzywdzące dla obywateli?

Podkreśl różnicę między pojęciami „organ” i „urząd”: organ podejmuje decyzje, a urząd ją realizuje. Np. minister (organ) podejmuje decyzję, ministerstwo ją realizuje.

3. Poproś uczniów o podawanie przykładów spraw, którymi zajmują się urzędy administracji państwowej oraz decyzji przez nie podejmowanych. Aby ułatwić uczniom pracę, przynieś na lekcję kilka numerów gazet codziennych z ostatniego okresu, rozdaj je i poleć wyszukanie wszelkich wzmianek o sprawach rozważanych przez urzędy państwowe i o decyzjach, jakie zostały podjęte. Zanotujcie te przykłady na tablicy, zapisując w jednej kolumnie przedmiot decyzji, w drugiej zaś instytucję, w kompetencjach której leżało rozstrzygnięcie danej sprawy.

4. Wyjaśnij, że administrację publiczną w Polsce tworzą - administracja rządowa oraz samorząd terytorialny. Administracja rządowa powoływana jest przez władze centralne i im podlega. Samorząd terytorialny jest reprezentacją społeczności lokalnej, która w głosowaniu powszechnym wybiera radę gminy - organ stanowiący i kontrolny. Organ wykonawczy gminy to zarząd, którego przewodniczącym jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta, powoływani i odwoływani przez radę gminy.

Decyzje podejmowane przez organy samorządu zapisujcie w dolnej części tablicy i oddzielcie od pozostałych kreską.

5. Podziel klasę na kilkuosobowe zespoły. Przydziel poszczególnym grupom zadania do rozwiązania opisane w materiale pomocniczym nr 2 „Czyja to sprawa?” Poproś uczniów, aby po przeczytaniu tekstu:

a) znaleźli błąd merytoryczny - w każdym tekście znajduje się bowiem jeden niepotrzebny urząd administracji państwa, którego kompetencje nie obejmują rozwiązywanego problemu;

b) wskazali jeden urząd administracji konieczny do rozwiązania problemu, który w tekście pominięto.

Pożądane jest, aby rozwiązując to ćwiczenie uczniowie mogli korzystać z aktualnej listy ministerstw.

Odczytuj kolejne sytuacje na głos i proś przedstawicieli wszystkich grup o podanie rozwiązania wraz z uzasadnieniem. Oceńcie wspólnie, w jakim stopniu uczniowie z poszczególnych zespołów uwzględnili możliwość współdziałania różnych urzędów, a także czy dobrze określili ich kompetencje.

6. Zaproponuj uczniom grę „Odwołuję cię”. Przygotuj wcześniej kartki z następującymi rolami:

· premier (5 kartek) · minister (5 kartek) · wojewoda (10 kartek) · wójt (5 kartek) · burmistrz (5 kartek) · prezydent miasta (5 kartek).

Uczniowie losują role, w ten sposób, żeby inni ich nie znali. Następnie wstaje i przedstawia się „premier”, którego zadaniem jest odwołanie wszystkich podlegających mu urzędników. Wskazując wybraną przez siebie osobę, „premier” mówi: „Odwołuję cię ze stanowiska”. Wskazany uczeń zastanawia się, czy premier ma prawo to zrobić i odpowiada: „Jestem odwołany” (jeżeli jest ministrem, wojewodą) lub: „Nic z tego. Odwołać może mnie tylko rada gminy”, jeśli jest urzędnikiem samorządowym. Osoby odwołane siadają w ławkach. Gra toczy się do momentu, gdy usiądą wszystkie osoby, które może odwołać „premier”.

Uwaga: grę można urozmaicić, wprowadzając większą liczbę „premierów”, kolejno odpadających z gry, gdy źle wskażą osobę, którą chcą odwołać.

ZAKOŃCZENIE

7. Na zakończenie lekcji poproś o uzupełnienie strzałkami i napisami schematu zwartego w materiale pomocniczym nr 3.

Pojęcia i terminy

· administracja publiczna · administracja rządowa · samorząd terytorialny

MATERIAŁ POMOCNICZY NR 1

Administracja w Polsce

Administracja to te organy pastwa, ktre zarzdzaj jego sprawami. W Rzeczypospolitej Polskiej administracja ta jest trjszczeblowa. Na najwyszym szczeblu znajduje si rzd, zwany Rad Ministrw. W jej skad wchodz: Prezes Rady Ministrw, wiceprezesi Rady Ministrw, ministrowie oraz przewodniczcy okrelonych prawem komisji i komitetw. Kademu z tych organw powierzone jest kierowanie okrelonymi dziaami administracji pastwowej. I tak np. Minister Rolnictwa i Gospodarki ywnociowej kieruje administracj zarzdzajc sprawami rolnictwa, Minister Spraw Wewntrznych i Administracji. stra poarn, sub wizienn oraz graniczn, administracj, sprawami uchodcw, gospodarki przestrzennej i wyzna.

W wojewdztwach funkcj organw administracji pastwa speniaj wojewodowie. S oni zarazem przedstawicielami rzdu w wojewdztwie. Zadaniem ich jest zatem rwnie reprezentowanie polityki pastwa wobec samorzdnych gmin. Na najniszym szczeblu znajduj si kierownicy urzdw rejonowych, penicy funkcje organw administracji rzdowej w terenie (rejon administracyjny obejmuje zwykle kilka gmin). Kady z tych organw wypenia swoje funkcje poprzez odpowiedni urzd, a wic Rada Ministrw przez Kancelari Prezesa Rady Ministrw, poszczeglni ministrowie ministerstwa, wojewodowie urzdy wojewdzkie, a kierownicy urzdw rejonowych urzdy rejonowe. Urzdy te stanowi wyodrbniony zesp ludzi dysponujcych okrelonymi rodkami (np. budynki, telefony, teleksy, telefaksy, maszyny do pisania, meble biurowe) dla obsugi danego organu.

Zatrudnionych w nich ludzi, poza pracownikami pomocniczymi, nazywamy urzdnikami. Obowizuje ich, w zakresie zawodowym, specjalny sposb postpowania. Urzdnik nie moe czyni co chce, a tylko to, co nakazuje mu prawo. Nie znaczy to oczywicie, e moe by formalistyczny, nieuprzejmy czy nieyczliwy. Takie zachowanie uwacza kademu czowiekowi, a osobie penicej sub pastwow tym bardziej. Pomidzy urzdnikami obowizki i upowanienia do dokonywania czynnoci w imieniu pastwa s cile rozdzielone. Pozwala to na ich specjalizacj w zakresie powierzonych spraw. S oni przy wykonywaniu swych obowizkw podlegli przeoonym, a po Rad Ministrw, ktra nie ma ju adnego zwierzchnika administracyjnego, podlega jednak sejmowi. Wszelkie istotne czynnoci urzdowe powinny by dokonywane na pimie, co ma suy sprawowaniu kontroli nad dziaalnoci poszczeglnych urzdnikw.

Fragment książki Jarosława Mikołajewicza „Wiedza o życiu w społeczeństwie”, PWN, Warszawa-Poznań 1992, s. 89-91 (z poprawkami wynikającymi ze zmiany stanu prawnego)

MATERIAŁ POMOCNICZY NR 2

Lista problemów „Czyja to sprawa?”

Zdecyduj, kto powinien zająć się następującymi sprawami. Wskaż jeden brak i jeden błąd w każdym z opisów.

A. Projekt budowy międzynarodowego lotniska w Krakowie

Nadzór nad budową przejęło Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej. W realizacji projektu współpracują odpowiednie departamenty ministerstw Finansów oraz Spraw Wewnętrznych i Administracji. W projekt zaangażowały się również Urząd Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast oraz Ministerstwo Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa.

brak - ...........................................................................................................................................

błąd - .............................................................................................................................................

B. Pożar lasu obejmujący swym zasięgiem teren pięciu gmin

Wojewoda, pod którego nadzorem znajdują się obszary leśne objęte pożarem, ogłosił stan klęski żywiołowej. W gaszeniu pożaru uczestniczy osobiście Komendant Główny Straży Pożarnej. Minister Sprawiedliwości powołał specjalny zespół do koordynacji działań przy gaszeniu tego pożaru.

brak - ...........................................................................................................................................

błąd - .............................................................................................................................................

C. Likwidacja nierentownej fabryki produkującej samoloty na potrzeby wojska

Dyrektor fabryki powołał specjalną trójstronną komisję do rozwiązania tej sprawy. W składzie komisji znaleźli się przedstawiciele Ministerstwa Gospodarki oraz przedstawiciele związków zawodowych.

brak - ...........................................................................................................................................

błąd - .............................................................................................................................................

D. Budowa autostrady łączącej granicę wschodnią i zachodnią Polski

Projekt przedstawił Urząd Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. Do współpracy zaproszono odpowiednie departamenty ministerstw: Finansów oraz Edukacji Narodowej. W konsultacjach biorą również udział przedstawiciele władz województw, przez które prowadzić będzie autostrada.

brak - ...........................................................................................................................................

błąd - .............................................................................................................................................

MATERIAŁ POMOCNICZY NR 3

Schemat „Kto kogo powołuje?”

Uzupełnij schemat, dodając brakujące strzałki i napisy.

 

Początek strony

Powrót