JAK OBYWATELE UCZESTNICZĄ W ŻYCIU PUBLICZNYM?

Podstawą demokracji jest uczestnictwo obywateli w życiu publicznym. Może ono wyrażać się udziałem w wyborach, w sprawowaniu władzy na wszystkich szczeblach, w poparciu dla działań władz lub w różnych formach protestu w indywidualnym tworzeniu społeczeństwa obywatelskiego (np. zakładania stowarzyszeń), w działaniach jednorazowych i długofalowych, lokalnych i obejmujących całe społeczeństwo. Aktywność obywatelska - jeżeli mieści się w ramach prawa - jest dla państwa demokratycznego znacznie lepsza niż obywatelska bierność.

Cele

Po zajęciach uczniowie powinni umieć:

- wymienić i rozpoznać różne formy uczestnictwa obywatelskiego w życiu publicznym;

- uzasadnić, dlaczego aktywność obywatelska - nawet uciążliwa dla władz - jest dla demokracji lepsza niż bierność.

Środki dydaktyczne

1. Teksty „Galeria portretów obywateli”

2. Ćwiczenie „Kto bierze udział w życiu publicznym?”

Propozycja realizacji tematu

WPROWADZENIE

1. Poproś, aby uczniowie wyobrazili sobie, że są obywatelami demokratycznego kraju o nazwie „Land”, w którym ostatnio rząd wydał bezsensowny zakaz używania samochodów starszych niż 3-letnie. Czy obywatele, a zwłaszcza właściciele starszych samochodów mogą wpłynąć na zmianę tej decyzji i co mogą zrobić? Wypisz na tablicy podawane przez uczniów przykłady możliwych działań.

ROZWINIĘCIE

2. Wyjaśnij, że podstawą demokracji, w odróżnieniu na przykład od ustroju totalitarnego, jest aktywność obywateli. Bez niej demokracja zaczyna zamierać. Wszyscy obywatele mają prawo do udziału w rządzeniu krajem. Oczywiście, nie można nikogo zmusić do udziału w wyborach, założenia stowarzyszenia lub do innej formy aktywności, np. do napisania listu do władz miasta w obronie wycinanych bezmyślnie drzew. Obywatele mogą uczestniczyć w życiu publicznym w rozmaity sposób i w różnym stopniu. Mówi o tym materiał pomocniczy nr 1 „Galeria portretów obywateli”.

Podziel klasę na grupy i każdej wręcz jeden z portretów całkowicie fikcyjnych postaci, które w uproszczony sposób ilustrują odmienne style obywatelskiej aktywności.

3. Poproś, aby przedstawiciel każdej z grup zaprezentował postać „swojego” obywatela i odpowiedział na pytania:

* czy obywatel X interesuje się sprawami, które wykraczają poza jego bezpośredni interes?

* w co się angażuje?

* jaki jest jego stosunek do działalności władzy?

Pozostali uczniowie po zapoznaniu się z „portretem” obywatela mają natomiast odpowiedzieć:

* czy osoba ta weźmie (prawdopodobnie) udział w najbliższych wyborach?

* czy wierzy w to, że zwykli ludzie mają wpływ na decyzje władz?

4. Niech uczniowie zapiszą na tablicy pojawiające się w ćwiczeniu kategorie obywateli. Wyjaśnij, że podobne kategorie można spotkać w wielu krajach oraz że wśród rozmaitych form uczestniczenia obywateli w życiu publicznym da się wyróżnić takie sposoby, które pozwalają obywatelom bezpośrednio wpływać na władze, a także takie, które stwarzają szansę tylko pośredniego - choć czasem bardzo ważnego - wpływu.

Pierwsze, to przede wszystkim udział w wyborach i referendach - osoba głosująca ma bezpośredni wpływ na ich wynik.

Drugie, to takie formy uczestnictwa w życiu publicznym, jak: działalność w partiach politycznych, stowarzyszeniach, związkach zawodowych, praca na rzecz społeczności lokalnej, udział w zgromadzeniach, wywieranie nacisków na osoby sprawujące władzę, np. przez pisanie listów czy petycji, zgłaszanie wniosków do rzecznika praw obywatelskich i wiele innych.

5. Poproś uczniów o zapoznanie się z materiałem pomocniczym nr 2 „Kto bierze udział w życiu publicznym?” oraz o odpowiedź na pytanie, czy opisane w nim działania ludzi są przykładami uczestnictwa obywateli w życiu publicznym. Sprawdź poprawność odpowiedzi, wyjaśnij wątpliwości.

6. Zaproponuj, aby uczniowie wymyślili dalszy ciąg ćwiczenia, czyli kolejne zdania opisujące zachowania obywateli. Uczniowie mogą tę pracę wykonywać indywidualnie, w parach lub w 3-4-osobowych zespołach. Następnie autorzy (wszyscy lub wybrani) odczytują na głos swoje zdania, a reszta klasy (bądź wyznaczona przez autora osoba) ma określić czy zdanie to ilustruje jakąś formę obywatelskiego uczestnictwa, czy też nie, a jeśli tak, to jaką.

ZAKOŃCZENIE

7. Podsumowując przebieg zajęcia, zadaj pytania:

* w jaki sposób obywatele mogą uczestniczyć w życiu publicznym?

* który z tych sposobów Polacy wybierają najczęściej?

* dlaczego aktywność uczniów - nawet jeśli czasem okazuje się kłopotliwa dla nauczycieli i dyrekcji - jest lepsza dla szkoły niż ich bierność?

* dlaczego aktywność mieszkańców gminy i obywateli państwa jest lepsza dla władz gminy i państwa niż bierność?

Pojęcia i terminy

· życie publiczne · wybory · referendum · zgromadzenie · partia polityczna · stowarzyszenie · organizacje pozarządowe · inicjatywa grupy obywateli

MATERIAŁ POMOCNICZY NR 1

Galeria portretów obywateli

WYBORCA

Obywatelka W. bierze zawsze udział w wyborach do samorządu lokalnego, parlamentu oraz w wyborach prezydenckich. Chodzi na spotkania przedwyborcze z kandydatami do rady gminy. „Lubię wiedzieć, z kim będę miała do czynienia” - powiedziała sąsiadowi. Uczestniczy w wyborach nawet nie dlatego, iż wierzy, że jej jeden głos coś zmieni, ale dlatego że uważa to za swój obowiązek jako obywatelki RP.

BOJOWNIK PARTYJNY

Obywatel B.P. jest urodzonym działaczem. Przed Okrągłym Stołem nie robił zbyt wiele, bo nie chciał się mieszać do polityki, ale po 1989 roku zaczął działać na rzecz jednej z partii. Organizował kampanię wyborczą, pracował w biurze wyborczym, rozlepiał plakaty kandydatów. Uważa, że nie można patrzeć z założonymi rękami na to, co się dzieje i wierzy, że polityka to nie tylko sprawa prezydenta, parlamentu i rządu, ale także takich ludzi jak on. Być może w następnych wyborach będzie kandydował z listy swojej partii do rady gminy, a na razie przy każdej okazji przekonuje znajomych, aby w zbliżających się wyborach do parlamentu głosowali na jego partię.

STRAŻNIK DEMOKRACJI

Obywatel S.D. zawsze lubił wiedzieć, co słychać w polityce. Ogląda wiadomości telewizyjne, czyta gazety, chętnie rozmawia o bieżących wydarzeniach ze znajomymi, uwielbia dobre polityczne kawały. Interesuje go właściwie wszystko - i to, co robią tam, „w Warszawie”, i to, jak działają władze w jego gminie i województwie. Jeszcze w latach 70., gdy na jednej z głównych ulic miasta wycięto 20 starych drzew, napisał pełen oburzenia protest do władz miasta, choć znajomi ostrzegali go, że przecież drzew to już nie uratuje, a jemu może zaszkodzić. Teraz też czasem pisze listy do gazet albo do władz. Ostatnio pomógł znajomemu napisać prośbę do Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie zgodności z prawem jakiejś decyzji urzędu wojewódzkiego. „Jeżeli obywatele nie będą bronić swoich praw, to kto ma to zrobić za nich? Władzy trzeba zwracać uwagę - jest tak zajęta rządzeniem, że nieraz nie ma czasu na myślenie” - mawia ironicznie.

BUNTOWNIK

Obywatel B. uważa, że po to, by przeciwstawić się decyzjom władz - i lokalnych, i państwowych - trzeba przestać pisać listy lub odwołania, zacząć natomiast rzeczywiste działanie. Gdy w jego gminie wydano decyzję o czasowej likwidacji placu handlowego, B. wziął udział w demonstracji, domagając się cofnięcia decyzji albo natychmiastowego wyznaczenia innego miejsca na plac. „Jeśli władza wydaje złe decyzje, nie należy im się podporządkowywać. Gdyby nie strajki, demonstracje i protesty, do tej pory mielibyśmy w Polsce komunizm” - tłumaczył policjantowi, który akurat stał koło niego w czasie demonstracji. Gdy ostatnio ktoś planował zorganizowanie marszu osób protestujących przeciw piastowaniu urzędów publicznych przez - jak to określił - „starą nomenklaturę”, zwrócił się do B. z prośbą o pomoc w zorganizowaniu tej akcji.

ORGANIZATOR

Obywatelka O. mieszka na skraju wsi i nie ma telefonu. Jej podanie leży w urzędzie od kilkunastu lat. Właściwie straciła już nadzieję - ciągle brakuje funduszy na centralę i kable. Gdy okazało się jednak, że istnieje możliwość uzyskania pomocy finansowej i technicznej od Funduszu Telefonizacji Wsi, zwołała zebranie w tej sprawie, a ostatnio pojechała nawet do siedziby Fundacji jako przedstawicielka komitetu mieszkańców swojej wsi. Kiedy osoby z sąsiedniej miejscowości zwróciły się do niej z prośbą o pomoc w zorganizowaniu podobnej inicjatywy, śmiała się: „Co wy robicie ze mnie taką działaczkę?”, ale była zadowolona, że ktoś docenia jej wysiłek. Zawsze bierze udział w wyborach, ale mimo namów chyba nie zgodzi się kandydować do rady gminy.

OBYWATELSKI „LEŃ”

Obywatel O.L. nie interesuje się niczym, co wykracza poza jego życie prywatne. Nie czyta gazet, nie lubi nawet dyskusji o polityce. Kiedy zwołano zebranie mieszkańców jego bloku w sprawie zakładania domofonu, też na nie nie poszedł. Gdy dzieci zapytały go dlaczego, odpowiedział: „Jeszcze czego, będę tracił niedzielę na takie rzeczy.” Nie uczestniczy w wyborach i dziwi się kandydującym i głosującym, że im się chce w „to” bawić.

MATERIAŁ POMOCNICZY NR 2

Ćwiczenie „Kto bierze udział w życiu publicznym?”

Przeczytaj poniższe zdania i odpowiedz, które z nich opisują jakąś formę aktywnego uczestniczenia obywateli w życiu publicznym. Określ tę formę.

A. Antoni L. zgłosił kandydaturę swojego dobrego znajomego - uczciwego i kompetentnego  człowieka na prezesa spółdzielni mieszkaniowej.

B. Marta H. podpisała petycję do parlamentu, protestując przeciw opóźniającym się reformom służby zdrowia.

C. Janek stale narzeka, że telewizyjne „Wiadomości” są za długie.

D. Zofia i Iwona założyły na swoim osiedlu klub dla dzieci niepełnosprawnych.

E. Wojciech K. rozkleja plakaty wyborcze partii, w której działa od roku.

F. Alicja P. ma dosyć obecnego rządu i powiedziała o tym swojej sąsiadce.

G. Heniek skończył w tym roku 18 lat i namówiony przez brata wziął udział w wyborach do parlamentu.

H. Mieszkańcy Górek Słonecznych wystąpili do władz samorządowych z propozycją zbudowania przystani żeglarskiej nad pobliskim jeziorem.

 

Początek strony

Powrót