Powrót

NARÓD A PAŃSTWO

Powstanie wspólnoty narodowej jest jednym z najbardziej znaczących przejawów życia zbiorowego. Zajęcia pokazują, że - obok więzi językowej, terytorialnej i kulturowej - czynnikiem decydującym jest tożsamość narodowa, czyli poczucie bycia Polakiem, Amerykaninem czy Koreańczykiem. Mowa też o relacji pomiędzy przynależnością narodową a państwową.

Cele

Po zajęciach uczniowie powinni umieć:

- wymienić czynniki kształtujące naród;

- wyjaśnić znaczenie pojęcia „tożsamość narodowa”;

- określić wzajemne relacje pomiędzy przynależnością narodową a państwową.

Środki dydaktyczne

1. Pytania do ćwiczenia „Jaki to naród?”

2. Artykuł „Bardziej Niemcy niż Polacy”

Propozycja realizacji tematu

WPROWADZENIE

1. Poinformuj uczniów, że podczas lekcji zastanawiać się będą nad tym, co to jest naród oraz czym się różnią między sobą narody, a także nad zależnościami, jakie zachodzą między narodem i państwem.

ROZWINIĘCIE

2. Przeprowadź ćwiczenie „Jaki to naród?” (materiał pomocniczy nr 1). W tym celu podziel uczniów na kilkuosobowe grupy. Ich przedstawiciele losować będą pytania zawierające trzy informacje o jakimś narodzie. Każda grupa będzie miała jedną minutę na udzielenie odpowiedzi, za którą można otrzymać jeden punkt. Ponadto dostanie po jednym punkcie dodatkowym za pokazanie na mapie Europy terytorium, na którym zamieszkuje naród, którego dotyczy pytanie oraz za podanie co najmniej dwóch dodatkowych informacji na jego temat.

3. Następnie poproś uczniów, aby zastanowili się, czym różnią się między sobą narody. Uzyskane odpowiedzi zapisz na tablicy. Wyjaśnij, że grupy ludzi zamieszkujące przez długi czas pewne terytorium, posługujące się tym samym językiem, mające podobne doświadczenie historyczne oraz tę samą kulturę wytwarzają więzi zespalające je w odrębny naród.

4. Powiedz uczniom, że wypełniając różne formularze (np. formularz paszportowy) spotykamy się z rubrykami „obywatelstwo” i „narodowość”. Wyjaśnij, że obywatelstwo oznacza przynależność jednostki do danego państwa, konieczność przestrzegania jego praw, ale równocześnie korzystania ze związanych z tym uprawnień. Obywatelstwo uzyskuje się poprzez urodzenie bądż stałe zamieszkiwanie na terytorium danego państwa. Natomiast o narodowości decyduje tożsamość narodowa, czyli odczuwana przez jednostkę więź z określoną wspólnotą narodową.

5. Zachęć uczniów do tego, aby zastanowili się, co różniło, a co łączyło Polaków mieszkających przed stu laty w Poznaniu, Warszawie i Krakowie. Poproś o zapisanie różnic i podobieństw na tablicy. Wyjaśnij, że ówcześni Polacy stanowią jeden z wielu przykładów narodu, który rozwijał własną kulturę, nie posiadając swojego państwa. Poproś, aby wymienili i w miarę możliwości pokazali na mapie świata przykłady państw zamieszkanych przez jeden naród, państw wielonarodowych, narodów mieszkających w kilku państwach oraz narodów nie posiadających swojego państwa.

6. Następnie rozdaj uczniom artykuł „Bardziej Niemcy niż Polacy” (materiał pomocniczy nr 2) i poproś, aby przygotowali się do odpowiedzi na poprzedzające go pytania. Zwróć uwagę, że przykład Edwina Kemnitza świadczy o tym, iż nie wszyscy obywatele Polski uważają się za Polaków.

Poproś uczniów, aby wymienili inne, poza Niemcami, narody, które zamieszkują nasz kraj.

ZAKOŃCZENIE

7. Sprawdź, czy uczniowie potrafią wymienić czynniki kształtujące naród oraz wyjaśnić pojęcia „naród” i „tożsamość narodowa”.

Zachęć uczniów do krótkiej dyskusji, zadając im następujące pytanie:

„Ludzi, którzy odczuwają więź z całym światem, a nie z jedną wspólnotą narodową nazywa się kosmopolitami. Co sądzisz o takiej postawie?”

Pojęcia i terminy

·naród ·narodowość ·tożsamość narodowa ·obywatelstwo

MATERIAŁ POMOCNICZY NR 1

Ćwiczenie „Jaki to naród?”

A. Jaki to naród:

- tej narodowości jest znana autorka książek dla dzieci i młodzieży Astrid Lindgren;

- zamieszkuje wybrzeże Morza Bałtyckiego;

- przedstawiciel tego narodu, jako król Polski, spowodował przeniesienie stolicy z Krakowa do Warszawy.

B. Jaki to naród:

- jego przedstawiciel pojawia się w znanym powiedzeniu: „Polak ..., dwa bratanki”;

- zamieszkuje kraj, przez który przepływa Dunaj;

- rolnicy z tego kraju są znanymi również w Polsce producentami papryki i pomidorów.

C. Jaki to naród:

- jego przedstawiciele tworzyli słynny zespół The Beatles;

- język tego narodu jest obecnie najpopularniejszy na świecie;

- mieszka na wyspie.

D. Jaki to naród:

- wydał na świat wielu malarzy-impresjonistów;

- słynie z dobrej kuchni, w tym - potraw z żab i ślimaków;

- jego słynnym przywódcą był Napoleon Bonaparte.

E. Jaki to naród:

- przedstawicielka tego narodu była żoną pierwszego historycznego władcy Polski;

- znany jest z produkcji samochodów „Skoda”;

- jego język jest podobny do języka polskiego.

F. Jaki to naród:

- jego kuchnia słynie ze spaghetti i pizzy;

- zamieszkuje półwysep w kształcie buta;

- jego wybitnymi przedstawicielami byli: Krzysztof Kolumb, Leonardo da Vinci i Michał Anioł.

G. Jaki to naród:

- pod względem liczby ludności należy do czołówki światowej;

- posługuje się alfabetem zwanym popularnie „grażdanką”;

- należał do niego kompozytor Piotr Czajkowski, autor słynnego baletu „Jezioro łabędzie”.

H. Jaki to naród:

- zamieszkuje kraj, w którym wielką popularnością cieszą się walki byków;

- jego król i królowa patronowali wyprawie Krzysztofa Kolumba;

- posługuje się językiem pokrewnym językowi francuskiemu i włoskiemu.

I. Jaki to naród:

- przez wiele lat tworzył wspólne państwo z Polakami;

- jego przedstawiciel był królem Polski, zwycięzcą spod Grunwaldu;

- mówi językiem należącym do rodziny języków bałtyckich.

J. Jaki to naród:

- zjednoczył się w 1989 roku, a aktem symbolizującym ten fakt było obalenie Muru Berlińskiego;

- jego przedstawiciel skomponował słynną „IX Symfonię”;

- zamieszkuje między Odrą a Renem.

K. Jaki to naród:

- zamieszkuje jedną wyspę wspólnie z Anglikami i Walijczykami;

- jego tradycyjnym strojem noszonym przez mężczyzn są spódniczki;

- którego tradycyjnym instrumentem jest kobza.

L. Jaki to naród:

- który słynie w świecie z doskonałego rolnictwa, a zwłaszcza ogrodnictwa;

- jego przedstawiciele od stuleci „walczą” o swe terytorium z morzem;

- jego drużyna piłkarska tradycyjnie występuje w pomarańczowych strojach.

MATERIAŁ POMOCNICZY NR 2

BARDZIEJ NIEMCY NIŻ POLACY

z Edwinem Kemnitzem przewodniczącym Pilskiego Związku Ludności Pochodzenia Niemieckiego rozmawia Jan Arski.

Gratuluję panu odwagi.  Za taki akt uznaję to, że zdecydował się pan stanąć na czele organizacji mniejszości niemieckiej w naszym regionie, w którym jako na dawnym terenie przygranicznym trudniej jest przełamać niechęć do Niemców i podejrzenia co do intencji jakiejkolwiek ich działalności, a szczególnie zorganizowanej.}

- Cieszę się, że daliście nam okazję do publicznego ustosunkowania się do tych podejrzeń i spekulacji, a nawet pomówień. Chcę, żeby wszyscy wiedzieli, że zamierzamy być lojalnymi obywatelami polskimi, nie ukrywając jednocześnie tego, że jesteśmy narodowości niemieckiej.  Przez długie lata panowania systemu komunistycznego w Polsce musieliśmy się z tym maskować, o podjęciu oficjalnej działalności można było tylko marzyć.  Teraz, rejestrując nasz związek mniejszościowy, skorzystaliśmy z szansy, jaka w demokratycznych krajach Europy była od wielu lat czymś normalnym i naturalnym.

Jakie cele stawia sobie wasz związek?

- Chcemy kultywować niemieckie tradycje kulturowe i obyczajowe, popularyzować wiedzę o przeszłości naszego narodu, jego osiągnięcia naukowe, artystyczne i techniczne, posługiwać się językiem naszych ojców.  Zamierzamy organizować kursy językowe, świadczyć pomoc materialną osobom żyjącym w trudnych warunkach, a w dalszej przyszłości uruchomić działalność wydawniczą.

Czy nie obawia się pan, że raz po raz będzie się was posądzać o realizację jakichś celów politycznych pod płaszczykiem działalności społeczno-kulturalnej?

- Podkreślam jeszcze raz, że chcemy być lojalnymi obywatelami tego kraju.  Polityka sprzeczna z interesami Polski nas nie interesuje.  Urodziłem się na tych ziemiach, w Lipiej Górze koło Chodzieży, ale w rodzinie niemieckiej. Żona natomiast jest Polką, dzieci też wyrastały w polskiej kulturze.  Chociaż materialnie nie powodziło mi się najlepiej, nie skorzystałem z propozycji osiedlenia się w Niemczech. Uważam, że w obecnych czasach zmienia się korzystnie stosunek Polaków do Niemców i odwrotnie, zwłaszcza u młodych pokoleń, że wzajemnie wyzbywamy się nieufności i uprzedzeń.  Zdarzające się drobne incydenty po tej i po tamtej stronie granicy nie są w stanie tego powstrzymać.  My w naszym związku w to wierzymy.

Tygodnik Pilski, (17), 1992

 

PYTANIA:

1. Z czego wynika i co oznacza dla Edwina Kemnitza przynależność do narodowości niemieckiej?

2. Co oznacza dla niego bycie obywatelem polskim? W jaki sposób godzi on narodowość niemiecką z polskim obywatelstwem?

Początek strony

Powrót